ผ้าเกรดการแพทย์ต่างจากผ้าทั่วไปอย่างไร? คู่มือเลือกผ้าพิเศษให้เหมาะสมกับแบรนด์ชุดสครับ

    ผ้าเกรดการแพทย์ต่างจากผ้าทั่วไปตรงที่ผ่านการทดสอบมาคนละชุด ไม่ใช่ตรงที่เนื้อผ้าดีกว่า เพราะคำนี้ไม่ใช่ชื่อชนิดผ้า ไม่ใช่ระดับคุณภาพ และไม่มีหน่วยงานใดในไทยออกใบรับรองคำนี้ให้ผ้าผืนใด ผลที่ตามมาคือชุดสครับส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องใช้ผ้าที่เรียกด้วยคำนี้เลย ผ้าที่ถูกเรียกด้วยคำนี้จริง ๆ แล้วมีอย่างน้อยสองกลุ่มที่ต่างกันคนละเรื่อง กลุ่มหนึ่งคือสิ่งทอที่ทำหน้าที่กันของเหลวและเชื้อโรคโดยตรง เช่น เสื้อกาวน์ผ่าตัดและหน้ากากอนามัย ซึ่งอยู่ในระบบกำกับของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา อีกกลุ่มคือผ้าที่แค่ถูกนำไปใช้ในโรงพยาบาล เช่น ชุดสครับ ยูนิฟอร์มบุคลากร และชุดผู้ป่วย ซึ่งในทางกฎหมายคือเสื้อผ้าทั่วไป

     สิ่งที่แบรนด์ชุดสครับต้องการจริงจึงไม่ใช่คำว่าเกรดการแพทย์ แต่เป็นผ้าที่รอดจากการซักแบบโรงพยาบาลโดยไม่เปลี่ยนสีและไม่โปร่งแสง ซึ่งเป็นคนละโจทย์กันโดยสิ้นเชิง บทความนี้อธิบาย 6 เรื่องให้เห็นภาพรวม

(1) ผ้าเกรดการแพทย์ต่างจากผ้าทั่วไปตรงไหน และคำนี้บนใบเสนอราคาหมายถึงอะไรได้บ้าง
(2) เส้นแบ่งระหว่างสิ่งทอที่เป็นเครื่องมือแพทย์ กับผ้าที่แค่ใช้ในโรงพยาบาล
(3) ทำไมผ้าที่เข้าโรงพยาบาลถึงเสื่อมเร็วกว่าผ้าชุดทำงานทั่วไป
(4) ความทึบแสงตอนก้มและคราบที่ลบไม่ออก สองเรื่องที่ลูกค้าปลายทางบ่นมากที่สุด
(5) คำเคลมเรื่องต้านแบคทีเรียและลดกลิ่นที่มักถูกใช้ปนกัน
(6) ควรเลือกผ้าที่มีอยู่แล้วในตลาด หรือพัฒนาผ้าเป็นสเปกของแบรนด์เอง

    คู่มือนี้เขียนสำหรับงานชุดสครับและยูนิฟอร์มโรงพยาบาลโดยเฉพาะ ไม่ได้ครอบคลุมสิ่งทอทางการแพทย์ทุกประเภท และอ่านเพื่อให้เห็นภาพก็พอ ไม่ต้องจำชื่อมาตรฐานหรือตัวเลขใด ๆ เพราะการเลือกวิธีทดสอบ การขอเอกสาร และการตรวจสอบผ้าก่อนผลิต เป็นงานของผู้จัดจำหน่ายผ้า ไม่ใช่งานของแบรนด์ สิ่งที่แบรนด์ต้องรู้จริง ๆ มีแค่ว่าสินค้าจะถูกใช้อย่างไร และใครเป็นคนซัก

-------------------------------------------------------------------------------------

คำว่าเกรดการแพทย์บนใบเสนอราคา หมายถึงอะไรได้บ้าง

     คำว่าเกรดการแพทย์ไม่มีนิยามทางเทคนิคที่ตรงกันในอุตสาหกรรม ผ้าสองผืนที่ถูกเรียกด้วยคำเดียวกันจึงอาจต่างจากผ้าทั่วไปคนละแบบ หรือไม่ต่างเลยก็ได้ บางครั้งหมายถึงผ้าที่ผ่านการทดสอบการซึมผ่านของของเหลว บางครั้งหมายถึงผ้าที่มีรายงานสมบัติต้านแบคทีเรีย และบางครั้งหมายถึงแค่ผ้าสีที่นิยมใช้ในโรงพยาบาลเท่านั้น ตารางด้านล่างไม่ได้มีไว้ให้ท่องจำ แต่มีไว้ให้เห็นว่าคำเดียวกันซ่อนความหมายไว้กี่แบบ

คำที่พบบ่อยบนใบเสนอราคาผ้า และสิ่งที่ซ่อนอยู่ข้างหลัง

ชุดสครับไม่ใช่เครื่องมือแพทย์ แต่เสื้อกาวน์ผ่าตัดใช่ เส้นแบ่งนี้แปลว่าอะไรกับแบรนด์

     สิ่งที่ทำให้สินค้ากลายเป็นเครื่องมือแพทย์ในทางกฎหมายไทย ไม่ใช่ชนิดของผ้า แต่คือวัตถุประสงค์การใช้งานที่ผู้ผลิตประกาศไว้บนฉลากและเอกสารกำกับ ตามนิยามในพระราชบัญญัติเครื่องมือแพทย์ พ.ศ. 2551 กองควบคุมเครื่องมือแพทย์ระบุว่าการวินิจฉัยว่าผลิตภัณฑ์ใดเป็นเครื่องมือแพทย์หรือไม่ ต้องดูจากฉลาก คู่มือการใช้งาน และเอกสารกำกับของผลิตภัณฑ์นั้น จุดนี้เป็นเรื่องที่แบรนด์ชุดสครับพลาดกันได้ง่าย เพราะข้อความบนป้ายเพียงจุดเดียวอาจย้ายสินค้าเข้าไปอยู่ในหมวดที่ต้องมีเอกสารกำกับโดยไม่ตั้งใจ

     ในฝั่งที่เป็นเครื่องมือแพทย์ชัดเจน สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาออกประกาศกำหนดมาตรฐานไว้สองรายการที่เกี่ยวกับสิ่งทอโดยตรง คือหน้ากากอนามัยทางการแพทย์ใช้ครั้งเดียว และเสื้อกาวน์ทางการแพทย์ ทั้ง Surgical Gown และ Isolation Gown ซึ่งอยู่ในกลุ่มเครื่องมือแพทย์จดแจ้งที่มีประกาศมาตรฐานเฉพาะ ฝั่งมาตรฐานอุตสาหกรรม สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมกำหนด มอก. 2424-2565 หน้ากากอนามัยใช้ครั้งเดียว ซึ่งแบ่งเป็นแบบใช้งานทั่วไป และแบบใช้งานทางการแพทย์ระดับที่ 1 ถึง 3 จุดที่หลายคนเข้าใจสลับกันคือ มอก. ฉบับนี้เป็นมาตรฐานภาคสมัครใจ ส่วนประกาศของ อย. เป็นสิ่งที่ผู้ผลิตและผู้นำเข้าต้องปฏิบัติ

สิ่งทอในโรงพยาบาลแบ่งเป็นสองกลุ่ม และใครดูแลส่วนไหน

     สิ่งที่ตามมาคือถ้อยคำบนป้ายและหน้าขายสินค้า การเขียนว่าผ้ามีสมบัติอย่างไรโดยมีผลทดสอบรองรับ เป็นคนละเรื่องกับการเขียนว่าสินค้าใช้ป้องกันโรค ข้อความแบบหลังเข้าใกล้การประกาศวัตถุประสงค์ทางการแพทย์ และยังอยู่ใต้พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 ที่กำกับข้อความโฆษณาเกินจริงอีกชั้น ในทางปฏิบัติแบรนด์ไม่ต้องนั่งเทียบเองว่าคำไหนเขียนได้ เพียงส่งข้อความที่อยากใช้มาให้ผู้จัดจำหน่ายผ้าตรวจเทียบกับเอกสารที่มีอยู่จริงก่อนพิมพ์ป้าย

-------------------------------------------------------------------------------------

ทำไมผ้าที่เข้าโรงพยาบาลถึงเสื่อมเร็วกว่าผ้าชุดทำงานทั่วไป

    โจทย์ที่แท้จริงของผ้าสครับและผ้ายูนิฟอร์มโรงพยาบาลคือการซัก ไม่ใช่การกันเชื้อ เพราะผ้ากลุ่มนี้ถูกซักบ่อยกว่า ร้อนกว่า และเจอสารเคมีแรงกว่าเสื้อผ้าทั่วไปหลายเท่า เรื่องนี้ไม่ใช่ความเห็น แต่ปรากฏอยู่ในตัวมาตรฐานเอง มาตรฐาน ISO 105-C06 ซึ่งใช้ทดสอบความคงทนของสีต่อการซัก ระบุไว้ว่าสิ่งของในกลุ่มอุตสาหกรรมและโรงพยาบาลอาจต้องผ่านกระบวนการซักที่รุนแรงกว่าการซักปกติ ผ้าที่ผ่านการทดสอบการซักแบบครัวเรือนมาแล้วจึงยังพังได้ในโรงพยาบาล

     อาการที่ลูกค้าปลายทางเจอบ่อยที่สุดมีไม่กี่แบบ คือสีซีดหรือเพี้ยนหลังใช้ไม่กี่เดือน สีด่างเป็นจุดหลังโดนน้ำยาฟอกขาว คอเสื้อและรักแร้เปลี่ยนสี ผ้าขึ้นขนเป็นเม็ดบริเวณที่เสียดสี และเนื้อผ้าบางลงจนขาดบริเวณหัวเข่ากับก้น แต่ละอาการมีวิธีทดสอบของตัวเองที่ต่างกัน และยังมีกระบวนการซักจำลองอีกสองแบบให้เลือกใช้ คือแบบครัวเรือนตาม ISO 6330 กับแบบอุตสาหกรรมสำหรับชุดทำงานตาม ISO 15797 การเลือกว่าจะใช้ชุดไหนขึ้นกับว่าลูกค้าปลายทางซักเอง จ้างโรงซัก หรือส่งเข้าระบบซักกลางของโรงพยาบาล

     แบรนด์ไม่ต้องรู้ว่าอาการไหนคู่กับมาตรฐานตัวใด สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือบอกว่าใครเป็นคนใส่ ใส่ทำงานแบบไหน และซักด้วยวิธีใด เพียงเท่านี้ผู้จัดจำหน่ายผ้าก็เลือกผ้าและชุดเอกสารที่ตรงกับงานได้แล้ว

ควรสั่งซื้อผ้าในไทยที่มีอยู่แล้ว หรือพัฒนาผ้าเป็นสเปกของแบรนด์เอง

      ถ้าโจทย์คือสี ทรง และราคา การเลือกจากผ้าที่มีอยู่แล้วจบได้เร็วกว่ามาก แต่ถ้าโจทย์มีคุณสมบัติเฉพาะที่ต้องได้พร้อมกันหลายข้อ การพัฒนาผ้าเป็นสเปกของแบรนด์เองจะคุ้มกว่าในระยะยาว เกณฑ์ตัดสินคือจำนวนคุณสมบัติที่ต้องการพร้อมกันและความถี่ในการสั่งซ้ำ แบรนด์ที่สั่งประจำทุกไตรมาสได้ประโยชน์จากสเปกเฉพาะมากกว่าแบรนด์ที่สั่งปีละครั้ง

      ไม่ว่าเลือกทางไหน สิ่งที่ควรทำเหมือนกันคือขอตัวอย่างผ้ามาตัดเป็นชุดจริงหนึ่งชุด แล้วให้ผู้ใช้งานจริงใส่ทำงานเต็มกะก่อนยืนยันทั้งล็อต เพราะคุณสมบัติทั้งหมดที่พูดถึงข้างต้นวัดจากผ้าเป็นผืน แต่ผู้ใส่เจอผ้าในรูปของชุดที่มีตะเข็บ กระเป๋า และยางยืดอยู่ด้วย ส่วนปริมาณสั่งขั้นต่ำและระยะเวลาผลิต ต่างกันตามชนิดผ้าและสี จึงเป็นเรื่องที่คุยกันได้ตั้งแต่การติดต่อครั้งแรก

-------------------------------------------------------------------------------------

คำถามที่พบบ่อย

ต้องเตรียมข้อมูลอะไรบ้างก่อนติดต่อเรื่องผ้าชุดสครับ

     เตรียมแค่สามอย่างก็เริ่มคุยได้ คือใครเป็นคนใส่ ใส่ทำงานแบบไหน และซักด้วยวิธีใด ถ้ามีตัวอย่างชุดเดิมที่เคยใช้แล้วไม่พอใจติดมาด้วยจะยิ่งเร็วขึ้น เพราะบอกได้ทันทีว่าปัญหาเกิดจากตัวผ้าหรือจากงานตัดเย็บ ส่วนเรื่องมาตรฐานและเอกสารทั้งหมด เป็นงานที่ผู้จัดจำหน่ายผ้าครบวงจรจัดการให้

ผ้าเกรดการแพทย์กับผ้าเพื่อสุขภาพ ต่างกันอย่างไร

     ทั้งสองคำเป็นคำการตลาดที่ไม่มีนิยามทางเทคนิคกำกับ ต่างกันแค่กลุ่มลูกค้าที่พูดถึง คำแรกมักใช้กับสินค้าที่ขายเข้าสถานพยาบาลร่วมกับคำว่าผ้าทางการแพทย์ ส่วนคำหลังมักใช้กับสินค้าผู้บริโภคทั่วไป สิ่งที่ต้องดูจึงไม่ใช่ชื่อเรียก แต่เป็นว่าผ้าผืนนั้นมีอะไรรองรับอยู่จริงบ้าง

ผ้าชุดสครับกับผ้ายูนิฟอร์มโรงพยาบาล ใช้สเปกเดียวกันได้ไหม

     ใช้ร่วมกันได้ในหลายจุด เพราะเจอโหมดการซักแบบเดียวกัน แต่ต่างกันที่ทรงและความยืดหยุ่น ชุดสครับต้องการการยืดตัวมากกว่าเพราะเคลื่อนไหวตลอดเวลา ส่วนยูนิฟอร์มบางตำแหน่งต้องการทรงที่อยู่ตัวและรีดขึ้นรูปได้ จึงมักเลือกน้ำหนักผ้าและโครงสร้างต่างกัน แม้ข้อกำหนดเรื่องความคงทนของสีจะใกล้เคียงกัน

อยากได้ผ้าพิเศษที่ไม่เหมือนใครสำหรับแบรนด์สครับ เริ่มอย่างไร

     เริ่มจากเล่าว่าอยากให้ชุดเด่นกว่าคู่แข่งตรงไหน แล้วค่อยคุยเรื่องผ้า ไม่ต้องมาพร้อมสเปกทางเทคนิค เพราะการแปลงความต้องการเป็นสเปกผ้าคือขั้นตอนที่ผู้จัดจำหน่ายผ้าทำให้อยู่แล้ว สิ่งที่ช่วยให้เร็วขึ้นคือภาพชุดที่ชอบ กลุ่มลูกค้าที่ตั้งใจขาย และช่วงราคาที่วางไว้

-------------------------------------------------------------------------------------

     BCL 2002 เป็นผู้จัดจำหน่ายผ้าในไทยแบบผ้าครบวงจร มีทั้งผ้าสำหรับงานทั่วไปและผ้าที่ใช้กับงานสถานพยาบาล ทำงานกับแบรนด์เสื้อผ้าและโรงงานตัดเย็บมาแล้วหลายราย ตั้งแต่การเลือกผ้า การจัดหาเอกสารผลทดสอบ ไปจนถึงการพัฒนาผ้าพิเศษตามความต้องการเฉพาะ หากกำลังวางแผนสั่งซื้อผ้าในไทยสำหรับคอลเลกชันชุดสครับหรือยูนิฟอร์ม หรือกำลังคิดจะสั่งผลิตผ้าในไทยเป็นสเปกของแบรนด์เอง ทักมาเล่าโจทย์ได้เลย ที่เหลือให้เป็นงานของเรา

-------------------------------------------------------------------------------------

ข้อจำกัดของข้อมูล

     บทความนี้ระบุชื่อวิธีทดสอบเพื่อให้เห็นภาพว่าคุณสมบัติแต่ละอย่างวัดกันอย่างไร แต่ไม่ได้ระบุเกณฑ์ผ่านหรือไม่ผ่านเป็นตัวเลข เพราะเกณฑ์ที่เหมาะสมต่างกันตามประเภทสินค้าและข้อตกลงระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย สถานะของมาตรฐานและประกาศที่อ้างถึงอาจเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรตรวจสอบฉบับปัจจุบันจากหน่วยงานต้นทางก่อนใช้อ้างอิงในเอกสารทางการค้า ส่วนแนวทางเรื่องความทึบแสงและการขึ้นคราบเป็นแนวปฏิบัติจากประสบการณ์ในอุตสาหกรรม ไม่ใช่มาตรฐานที่หน่วยงานใดกำหนด และบทความนี้ไม่ระบุปริมาณสั่งขั้นต่ำ ระยะเวลาผลิต และราคา เพราะต่างกันตามชนิดผ้า สี และช่วงเวลา

-------------------------------------------------------------------------------------

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติเครื่องมือแพทย์ พ.ศ. 2551 และข้อมูลเครื่องมือแพทย์จดแจ้ง กองควบคุมเครื่องมือแพทย์ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
  
• ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง กำหนดมาตรฐานเสื้อกาวน์ทางการแพทย์ และเรื่อง กำหนดมาตรฐานหน้ากากอนามัยทางการแพทย์ใช้ครั้งเดียว
  
• มอก. 2424-2565 หน้ากากอนามัยใช้ครั้งเดียว สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (ฉบับปรับปรุงจาก มอก. 2424-2562)
  
• ISO 105-C06 ความคงทนของสีต่อการซัก · ISO 105-N01 ความคงทนของสีต่อการฟอกด้วยไฮโปคลอไรต์ · ISO 105-E04 ความคงทนของสีต่อเหงื่อ
  
• ISO 6330 การซักและอบแห้งแบบครัวเรือนสำหรับการทดสอบสิ่งทอ · ISO 15797 การซักและตกแต่งแบบอุตสาหกรรมสำหรับทดสอบชุดทำงาน · ISO 12945 การเกิดขนเม็ด · ISO 13938-1 ความทนต่อแรงดันแตก
• ISO 20743 และ AATCC 100 ฤทธิ์ต้านแบคทีเรียของสิ่งทอ · ISO 17299 การหาสมบัติการลดกลิ่นของสิ่งทอ
  
• บทความมาตรฐานชุด PPE ทางการแพทย์ กรมวิทยาศาสตร์บริการ · พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522